Przygotowanie wojsk do obrony
Formowanie i szkolenie nowej dywizji, takiej jak 18. Dywizja Zmechanizowana, w tak krótkim czasie (około dwóch lat) w kontekście przewidywanej agresji Rosji, jest wyzwaniem logistycznym, szkoleniowym i organizacyjnym.
Poniżej znajduje się analiza oparta na znanych procesach formowania jednostek wojskowych, moich własnych doświadczeniach oraz przewidywaniach analityków.
1. Formowanie 18 dywizji - podstawowe wymagania.
Formowanie dywizji wymagało i będzie wymagać:
A) Rekrutacji żołnierzy:
Dywizja składa się z kilku tysięcy żołnierzy (zazwyczaj 15-20-30 tysięcy). Oznacza to konieczność intensywnej rekrutacji i selekcji, co wymaga odpowiednich zasobów ludzkich.
B) Szkolenia i zgrywania jednostek:
Kluczowe etapy to:
a) Szkolenie podstawowe (indywidualne dla każdego żołnierza minimum 3 miesiące),
b) Szkolenie na poziomie plutonu i kompanii,
c) Szkolenie na poziomie batalionu.
C) Zgrywanie jednostek na poziomie batalionu, brygady i dywizji.
Cały proces może trwać około roku dla każdej jednostki, ale zgrywanie na poziomie całej dywizji to dodatkowe miesiące (2-4) przy założeniu, że tylko tym przedsięwzięciem dywizja będzie objęta, na koniec powinna być poddana Kontroli Wojskowej (dawnej Inspekcji). I dopiero wtedy możemy mówić o gotowości bojowej i zdolności bojowej Dywizji do obrony.
D) Wyposażenia i infrastruktury:
Nowoczesna dywizja wymaga dużych nakładów finansowych na sprzęt (czołgi, transportery opancerzone, systemy artyleryjskie, drony, systemy łączności, środki przeciwlotnicze). Ponadto trzeba zapewnić infrastrukturę, magazyny, zaplecze logistyczne i poligony.
E) Dowództwa i sztaby:
Wysoko wyszkolona kadra dowódcza na wszystkich poziomach jest kluczowa dla sprawnego działania, wszystkie sztaby od batalionu do Dywizji powinny zrealizować wszystkie ćwiczenia dowódczo-sztabowe, treningi sztabowe oraz ćwiczenia szkieletowe dowódczo-sztabowe.
2. Czy zdążymy?
Z perspektywy dostępnego czasu - 2 lata tak przewidują analitycy do konfrontacji z Rosją - zdążenie z pełnym sformowaniem, wyszkoleniem i osiągnięciem pełnej gotowości bojowej i zdolnosci bojowej dywizji jest wysoce ambitne, ale możliwe pod pewnymi warunkami.
Czynniki przemawiające za możliwością realizacji:
1) Trwające procesy: 18. Dywizja jest już w trakcie formowania, a poszczególne jednostki wchodzące w jej skład (np. brygady) istnieją lub są w zaawansowanym etapie organizacji.
2) Wsparcie międzynarodowe: Polska współpracuje z NATO, co może przyspieszyć proces szkoleniowy (np. programy szkoleniowe prowadzone przez sojuszników, dostawy sprzętu wojskowego).
3) Intensyfikacja szkoleń: Przy odpowiednich nakładach finansowych i priorytetowym podejściu, czas szkolenia może zostać skrócony bez utraty jakości.
Czynniki utrudniające realizację:
1) Skomplikowany proces szkoleniowy: Nawet przy intensyfikacji, szkolenie pełnych struktur dywizji (szczególnie zgrywanie na poziomie brygady i dywizji) może wymagać więcej czasu.
2) Niedobory kadry: W Polsce nadal występują problemy z pozyskiwaniem wystarczającej liczby rekrutów oraz kadr dowódczych na wszystkich poziomach.
3) Dostępność sprzętu: Dostawy nowoczesnego uzbrojenia (np. czołgów K2, armatohaubic K9, HIMARS, systemów Patriot) są realizowane, ale ich kompletność i dostępność mogą się opóźniać w tym opanowanie w posługiwaniu się nim przez załogi.
4) Infrastruktura: Budowa bazy dla całej dywizji, magazynów, poligonów, centrów dowodzenia itp. może wymagać więcej czasu, niż zakładano.
II. Realistyczny scenariusz
Najbardziej prawdopodobne jest, że w ciągu 2 lat:
18. Dywizja osiągnie wstępną gotowość bojową i operacyjną, ale pełna gotowość bojowa oraz zdolność bojowa (na poziomie całej dywizji) może być trudna do osiągnięcia w tym czasie.
Poszczególne brygady wchodzące w skład dywizji będą w różnym stopniu wyszkolenia i gotowości - niektóre jednostki mogą być w pełni gotowe do dzialań operacyjnych, podczas gdy inne dopiero w końcowym etapie formowania.
Kluczowe zadania dywizji będą wspierane przez istniejące jednostki Wojska Polskiego i siły sojusznicze NATO.
4. Wnioski
Chociaż proces budowy 18. Dywizji w kontekście dwuletniego zagrożenia rosyjskiego jest możliwy do znacznego zaawansowania, pełna gotowość całej Dywizji jest mało prawdopodobna w tak krótkim czasie.
Kluczowe będzie: Przyspieszenie rekrutacji, szkolenia i dostaw sprzętu (rozpatrzenie przez MON przywrócenia zasadniczej służby wojskowej).
Współpraca z NATO w zakresie szkoleniowym i logistycznym:
Priorytetowe traktowanie tej dywizji w ramach modernizacji i strategii obronnej Polski.
Należy podkreślić że znaczna część jednostek 18. Dywizji Zmechanizowanej jest już zaangażowana w zadania ochrony granicy wschodniej, oznacza to, że nie mogą one w pełni uczestniczyć w procesie szkoleniowym, co dodatkowo komplikuje osiągnięcie pełnej gotowości bojowej.
Wpływ ochrony granicy na proces szkolenia:
1. Priorytety operacyjne nad szkoleniowymi:
Ochrona granicy wschodniej (zwłaszcza w kontekście kryzysu migracyjnego czy działań hybrydowych ze strony Rosji i Białorusi) wymaga stałej obecności dużej liczby żołnierzy w rejonach przygranicznych.
Żołnierze pełnią służbę patrolową, reagują na incydenty i zapewniają bezpieczeństwo, co ogranicza możliwość uczestniczenia w regularnych ćwiczeniach i szkoleniach na poziomie nizszym pluton, kompania ale też na wyższym szczeblu (batalion, brygada, dywizja), co w znacznym stopniu degraduje ich umiejętności do działania w w/w strukturach zgodnie z wojennym przeznaczeniem.
2. Niedobór czasu na szkolenie:
Zajęcie jednostek operacyjnych bieżącymi zadaniami sprawia, że proces szkolenia może zostać wydłużony o czas gdzie przez który chronią granicę ponieważ zgrywanie pododdziałów wymaga regularnego, ciągłego zaangażowania wszystkich żołnierzy od drużyny(załogi) do dywizji.
Brak ćwiczeń żołnierzy na poligonach i w centrach szkoleniowych utrudnia realizację założeń szkoleniowych.
3. Degradacja gotowości bojowej:
Stała służba operacyjna (np. ochrona granicy) powoduje zmęczenie personelu i może prowadzić do osłabienia efektywności jednostek w sytuacji wymagającej intensywnych działań bojowych.
Jednostki, które nie przejdą pełnego cyklu szkoleniowego, będą miały ograniczoną zdolność do działania w pełnoskalowych operacjach.
4. Logistyka i zasoby:
Obecność dużych sił na granicy wymaga zabezpieczenia logistycznego (transport, zaopatrzenie, rotacje), co dodatkowo obciąża budżet i zasoby Wojska Polskiego, zmniejszając możliwości inwestowania w proces szkoleniowy.
Potencjalne rozwiązania:
Aby zminimalizować wpływ ochrony granicy na proces szkolenia i gotowość dywizji, można rozważyć następujące kroki:
A) Wsparcie innych formacji: Ochronę granicy mogą wspierać inne jednostki wojskowe (np. Wojska Obrony Terytorialnej) lub służby (Straż Graniczna, Policja), co pozwoli odciążyć żołnierzy 18. Dywizji.
B) Podział zadań w obrębie dywizji: Rotacyjny system służby na granicy pozwoli części jednostek na udział w szkoleniach i ćwiczeniach w czasie, gdy inne jednostki pełnią zadania operacyjne.
C) Szkolenie w rejonie operacyjnym: Wprowadzenie programów szkoleniowych bezpośrednio w rejonach przygranicznych, gdzie jednostki pełnią służbę, co pozwoli połączyć ochronę granicy z podstawowym szkoleniem oraz zapoznanie z terenem prowadzenia przyszłych działań bojowych.
D) Zwiększenie liczby rezerwistów i ochotników: Aktywacja rezerwistów lub większe zaangażowanie Wojsk Obrony Terytorialnej mogłoby częściowo zastąpić regularne oddziały w zadaniach ochrony granicy.
Wnioski :
Obecne zadania operacyjne związane z ochroną granicy wschodniej rzeczywiście znacząco ograniczają możliwość pełnego i ciągłego szkolenia 18. Dywizji Zmechanizowanej.
Jeśli ten stan utrzyma się przez kolejne dwa lata, osiągnięcie pełnej gotowości bojowej dywizji będzie niemal niemożliwe.
Kluczowe będzie zrównoważenie priorytetów - ochrona granicy oraz przygotowanie dywizji do działań bojowych - przy jednoczesnym poszukiwaniu alternatywnych rozwiązań, takich jak wsparcie innych formacji i rotacyjny system służby.
