Przygotowanie wojsk do obrony
W artykule na portalu Defence24 przedstawiono analizę autorstwa Wałerij Załużny - byłego głównodowodzącego sił zbrojnych Ukrainy - w której snuje on dość poważne ostrzeżenie: że wojna na Ukrainie może wkrótce „zapukać do drzwi” państw sąsiadujących, a Europa musi poważnie wzmocnić swoją architekturę bezpieczeństwa.
Kilka kluczowych tez:
1. Ukraina była przez długi czas bardzo zależna - gospodarczo, politycznie - od Rosji i Zachodu, co generowało słabości.
2. Porozumienia typu Memorandum Budapesztańskie - czyli gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy - okazały się „pustką”, bo nie były wspierane realnymi mechanizmami.
3. Wojna na Ukrainie, jego zdaniem, dokonała „rewolucji” w sztuce wojennej: znaczenie mają dziś nie tylko armie, ale logistyka, przemysł zbrojeniowy, mobilizacja, surowce.
4. Europa została skrytykowana za brak zdecydowanej reakcji i za to, że nie ma jeszcze wyraźnej, wspólnej architektury bezpieczeństwa na kontynencie.
Załużny wskazuje trzy kluczowe obszary:
- wola polityczna (priorytety obronne),
- nowoczesne siły zbrojne z jasną strukturą dowodzenia,
- przemysł zbrojeniowy z odpowiednimi zasobami i personelem.
Moja analiza - co z tego wynika i co należy wziąć pod uwagę.
Mocne strony argumentu
1. Wysoka autorytatywność głosu. Załużny to osoba, która była na wysokim szczeblu dowodzenia w konflikcie zbrojnym (na Ukrainie). Zna temat „od środka”.
2. Realizm strategiczny. Twierdzenie, że gwarancje bezpieczeństwa bez instrumentów są słabe - to zauważenie, które wielu komentatorów także podnosi.
3. Zmieniające się warunki. Rzeczywiście: konflikt rosyjsko-ukraiński pokazał, że tradycyjne myślenie o wojnie (duże armie, linie frontu) bywa niewystarczające - drony, cyber, logistyka, atomowe znaczenie produkcji zbrojeniowej itp.
4. Zachęta do działania. Europa rzeczywiście stoi przed dylematem: albo wzmocni się, albo ryzykuje, że stanie się obszarem bardziej podatnym na konflikty.
Ale - co w tym kontekście wymaga krytycznego spojrzenia.
1. Przesunięcie od „może zapukać” do „zapukało”. Twierdzenie, że wojna „zapuka” do drzwi sąsiada, budzi alarm. Ale trzeba zadać pytanie: jakie są realne scenariusze, jakie są prawdopodobieństwa? Nie każde ostrzeżenie musi oznaczać natychmiastową eskalację.
2. Uogólnienia. Europa nie jest monolitem - istnieje ogromna różnorodność w poziomie automatycznie zdolności obronnych, w zależności od kraju. Wskazywanie na „Europę” jako całość może zacierać różnice.
3. Zależność od USA i sojuszy. Załużny wskazuje, że Europa nadal będzie w dużej mierze zależna od USA. To realistyczne, ale także sygnał, że niezależnej europejskiej architektury bezpieczeństwa może nie być szybko.
4. Czas i zasoby. Wskazuje na to, że budowa nowej architektury bezpieczeństwa zajmie „ponad pięć lat”. To oznacza, że jeśli rzeczywiście coś się „zapuka”, Europa może nie być gotowa natychmiast.
5. Ryzyko nadinterpretacji. Ostrzeżenia mają wartość, ale mogą też prowadzić do nadmiernego strachu lub działań prowokacyjnych - warto więc traktować je jako jeden ze wskaźników, a nie wyrok.
Wnioski dla Polski i regionu (np. dla nas w Polsce)
Polska - jako państwo graniczące z Ukrainą i Białorusią - powinna potraktować takie ostrzeżenie poważnie:
to oznacza konieczność utrzymania i rozwijania zdolności obronnych.
W kontekście NATO i współpracy europejskiej: Polska może pełnić rolę ważnego sojusznika w regionie, ale musi inwestować we własne siły, infrastrukturę, system reagowania.
Warto działać w duchu „przed-kryzysowym”, czyli nie czekać na moment zero - bo wtedy wiele działań może być spóźnionych lub kosztownych.
Równocześnie - należy śledzić, jakie są realne wskaźniki eskalacji: ruchy wojskowe, pogorszenie relacji międzynarodowych, wyraźne sygnały przygotowania do agresji - i reagować racjonalnie, a nie paniką.
Moja ocena - na ile prawdopodobny jest rozwój sytuacji, jaką opisuje Załużny?
Myślę, że scenariusz w którym „wojna w centrum Europy” w sensie pełnowymiarowego konfliktu zbrojnego między państwami NATO czy UE - choć technicznie możliwy - pozostaje stosunkowo mało prawdopodobny w krótkim terminie (np. najbliższe 1÷2 lata) z kilku powodów:
1.„Wysoka stawka” - państwa o dużym potencjale militarno-sojuszniczym (jak USA, NATO) mają silną motywację, by nie dopuścić do wybuchu otwartego konfliktu.
2. Wysoka widoczność - ostrzeżenia, sankcje, dyplomacja działają jako hamulec.
3. Koszty - dla agresora (np. Rosja) byłoby bardzo kosztowne i ryzykowne eskalować poza Ukrainę bez wyjątkowego powodu.
Jednak - w średnim i długim terminie (3÷10 lat) - ryzyko wzrasta, jeżeli Europa nie poprawi swojej zdolności odparcia agresji, co może oznaczać, że argument Załużnego jest ważnym ostrzeżeniem: nie chodzi tylko o to czy konflikt się przeniesie, ale kiedy i pod jaką formą. Mogą być formy hybrydowe, postępujące, stopniowe - a nie nagły blitzkrieg.
Rekomendacje, co można zrobić (na poziomie państwa, regionu):
1. Zwiększyć budżety obronne oraz inwestycje w modernizację sił zbrojnych, w tym w systemy obrony powietrznej, cyberobronę, logistykę.
2. Rozwijać współpracę w ramach NATO i European Union - zarówno w wymiarze operacyjnym, jak i przemysłowym (czyli produkcja uzbrojenia, współpraca w kilku krajach).
3. Wzmocnić zdolności odporności (resilience): infrastruktury krytyczne, łańcuchy dostaw, surowce kluczowe (np. metale strategiczne) - co podkreśla Załużny.
4. Pracować nad komunikacją i budowaniem świadomości społecznej: aby społeczeństwo rozumiało, że bezpieczeństwo nie jest „gratisem”, że wymaga inwestycji i przygotowania.
5. Monitorować rozwój sytuacji i sygnały wczesnego ostrzegania - tworzyć scenariusze i ćwiczenia reagowania na mniejsze zagrożenia (np. ataki hybrydowe, cyber, dezinformacja) zanim wybuchnie pełna wojna.
Wnioski:
1. Artykuł stanowi ważne ostrzeżenie: że konflikt, który obecnie toczy się na Ukrainie, może mieć konsekwencje znacznie szersze niż tylko tam i że Europa - w tym Polska - nie może zakładać, że „to nie my”. Głos Wałernego Załużnego wnosi wartość, bo jest oparty na doświadczeniu frontowym i strategicznym.
2. Nie oznacza to jednak, że od jutra nastąpi inwazja na kolejny kraj europejski - scenariusze są różne i prawdopodobieństwo pełnoskalowej wojny w Europie w najbliższym czasie jest nadal umiarkowane. Ale bierność lub opieszałość w reagowaniu zwiększa ryzyko, że sytuacja może się pogorszyć.
3. Polska: scenariusze zagrożeń i rekomendacje (2025÷2028)
Cel :
- przedstawić scenariusze rozwoju sytuacji bezpieczeństwa dla Polski w horyzoncie 3 lat - wskaźniki wczesnego ostrzegania oraz priorytety działań (wojskowych i cywilnych). Opracowanie oparte na ostrzeżeniach wysokich rangą dowódców, analityków, Think-tanków, dowódców wojskowych i trendów wojny pełnoskalowej.
1) Założenia bazowe
A) Trwa wysoka niestabilność regionalna związana z konfliktem rosyjsko ukraińskim; Rosja kontynuuje militaryzację, odbudowę produkcji zbrojeniowej i działania hybrydowe.
B) Białoruś pozostaje ściśle sprzężona wojskowo z Rosją, umożliwiając projekcję siły na kierunku północno wschodnim.
C) Obwód Kaliningradzki zachowuje istotny potencjał A2/AD oraz zaplecze do działań rozpoznawczych i dywersyjnych.
D) Polska utrzymuje wysokie tempo modernizacji technicznej, rozbudowy OPL i wojsk rakietowych, zdolności rozpoznania i dronizacji.
E) NATO utrzymuje politykę odstraszania i obrony zbiorowej; obecność sojusznicza w regionie jest stała, z możliwością wzmocnień.
2) Scenariusze (prawdopodobieństwo w horyzoncie 24÷36 miesięcy)
Scenariusz A - Presja hybrydowa i „szara strefa” (wysokie, 50÷60%)
Opis:
Stałe, wielowektorowe działania poniżej progu wojny: instrumentalizacja migracji, sabotaże niskiej intensywności, cyberataki, zakłócenia GNSS, prowokacje na granicy, wtargnięcia dronów i balonów, kampanie dezinformacyjne.
Wskaźniki wczesnego ostrzegania:
1.Wzrost prób naruszeń granicy/działań nielegałów; korelowane skoki propagandy.
2. Skokowy wzrost cyberataków na energetykę, wodkan, transport, administrację.
3. Nietypowe zakupy/transfery komponentów do IED, dronów, radiostacji w regionach przygranicznych.
4. Zwiększona aktywność rozpoznawcza z kierunku Kaliningradu i Białorusi (SIGINT/ELINT/UAS).
Wpływ:
Koszty gospodarcze i społeczne, erozja zaufania, presja na służby; utrzymywanie wysokiej gotowości OPL/C UAS.
Priorytety reagowania:
A) Zintegrowane C UAS/SHORAD na węzłach infrastruktury krytycznej i w pasie przygranicznym.
B) Wzmocnienie kontrwywiadu, ochrony fizycznej (rail, energetyka, telekom) i patroli TDF.
C) Jednolite centrum reagowania na dezinformację (rapid rebuttal + fact checking + kanały kryzysowe).
Scenariusz B - Eskalacja ograniczona („szara strefa+”) (średnie, 20÷30%)
Opis:
Sporadyczne, zaprzeczalne ataki kinetyczne na cele na terytorium RP: drony/missile overshoot, sabotaż z użyciem amunicji krążącej, uderzenia na składy/logistykę; intensywne działania EW i rozpoznawcze.
Wskaźniki:
A) Rozszerzone strefy zamknięte/NOTAM przy granicy; wzrost przechwyceń UAS.
B) Ruchy logistyczne i mobilizacyjne po stronie przeciwnika w pasie 200÷300 km od granicy.
C) Zmiany reguł użycia siły po naszej stronie (ROE) i wzrost konsultacji art. 4 NATO.
Wpływ:
Straty punktowe, wymuszone rozproszenie i maskowanie; presja na ciągłość dostaw i mobilność wojsk.
Priorytety:
Warstwowa OPL: Patriot/Narew + Pilica/Poprad, pełne pokrycie kluczowych obiektów (paliwo, amunicja , serwis)
Hard (hardening): maskowanie, pozoracja, dekony, czarna logistyka (trasy alternatywne, przeprawy).
Natychmiastowe urealnienie zapasów klas V, III, IX; szybkie zdolności napraw polowych.
Scenariusz C - Kryzys bałtycki/kaliningradzki (niskie średnie, 10÷15%)
Opis:
Incydent z udziałem sił powietrzno morskich w rejonie Bałtyku lub presja na przesmyk suwalski; agresywne użycie A2/AD z Kaliningradu; testowanie reakcji NATO w domenie powietrzno morskiej.
Wskaźniki:
A) Gwałtowne wzrosty aktywności lotniczo morskiej, zamknięcia akwenów/pasm powietrznych; relokacje zestawów OPL/Iskander.
B) Intensywne działa SIGINT/ELINT i próby zakłóceń łączności w pasie północnym.
Wpływ:
Ryzyko przerwania szlaków morskich, zakłócenia portów i terminali paliwowych; presja na transport kolejowy przez centrum kraju.
Priorytety:
Obrona portów i terminali (C UAS, OPL, ochrona dywersyjna podmorska i brzegowa).
Plany utrzymania ciągłości dostaw morskich i objazdów kolejowych.
Scenariusz D - Mało prawdopodobny, ale wysokiego wpływu: konflikt art. 5 (5% ≤ w 1÷2 lata).
Opis:
Ograniczona operacja przeciw państwu bałtyckiemu lub ciężki incydent skutkujący aktywacją art. 5; szybkie przerzuty sojusznicze przez terytorium RP; uderzenia wyprzedzające na logistykę i OPL.
Wskaźniki:
A) Szerokie mobilizacje po stronie przeciwnika, przejście przemysłu na quasi wojenny tryb, rozstawianie zapasów medycznych i paliwowych w pobliżu granic.
Wpływ:
Pełnoskalowe obciążenie systemu mobilizacyjnego i logistycznego; zagrożenie uderzeniami rakietowo dronowymi głębi kraju.
Priorytety:
1) Przyspieszone HNS (Host Nation Support), korytarze przerzutowe, zarządzanie ruchem.
2) Twarde zabezpieczenie węzłów C2, redundancja łączności i zasilania.
3) Priorytety zdolności (T+0 do T+36 miesięcy)
Krótkoterminowe (0÷90 dni):
A) C UAS/SHORAD: rozmieszczenie mobilnych zestawów wokół węzłów IC (energetyka, paliwa, rail, telekom, porty).
B) Maskowanie i pozoracja: natychmiastowe procedury CAM/CON/DEC; zestawy pozoracji dla OPL, artylerii, logistyki.
C) Kontrwywiad i ochrona fizyczna: audyty ochrony obiektów, patrole TDF, kontrola stref magazynowych.
D) Cyber i łączność: segmentacja sieci, ćwiczenia odcięcia od internetu, alternatywne kanały (HF/VHF/UHF, satcom).
E) Zapas operacyjny: min. 30 dni na krytyczne klasy zapasów; urealnienie norm amunicyjnych i medycznych.
Średnioterminowe (6÷12 miesięcy):
A) Warstwowa OPL: domknięcie luk pokrycia, integracja sensorów (radary, pasywne systemy WRE), C2 dla „kill chain”.
B) Artyleria i kontrbateryjność: radary CB, amunicja precyzyjna, standaryzacja procedur z ISR (UAS/LUFT/ELINT).
C) Dronizacja: organiczne roje rozpoznawcze i uderzeniowe na poziomie kompania brygada; zdolności EW do walki z FPV/SWA.
D) Mobilność i przeprawy: mosty towarzyszące, zestawy przeprawowe, alternatywne węzły kolejowe i drogowe.
E) HNS: pre pozycjonowanie zapasów sojuszniczych, wspólne SOP dla przerzutów.
Długoterminowe (24÷36 miesięcy)
Produkcja i naprawy: krajowe zdolności amunicyjne (155 mm, Piorun), remonty polowe (MRO) i rekuperacja sprzętu.
IADS/IBCS like: pełna integracja czujników i efektorów, automatyzacja przekazywania celów.
Resilience cywilna: schrony, energetyka rozproszona, zapasy strategiczne, szybkie odtwarzanie świadczeń publicznych.
4) Wnioski dla szkolenia (propozycje modułów i TTP)
- C UAS/EW dla wszystkich szczebli: rozpoznanie sygnałów, procedury „drone strike immediate action”, maskowanie elektromagnetyczne.
- Konwoje i logistyka w środowisku dronowym: SOP jazdy skokami, zasłony dymne, rozproszenie, osłona SHORAD/C UAS.
- CON/DEC: maskowanie multispektralne, makiety, dyscyplina świetlna i termiczna, zarządzanie sygnaturą.
- Comms & Data Resilience: PACE plan (Primary/Alternate/Contingency/Emergency), szyfrowanie, radioprocedury, emisjo dyscyplina.
- CBRN i medycyna pola walki: triage MASCAL pod ostrzałem dronowym, ewakuacja taktyczna, dekontaminacja.
- Counter IED i ochrona obiektów: kontrola dostępu, patrolowanie, wykrywanie anomalii, reagowanie na sabotaż.
- InfoOps/PSYOPS: szybkie dementi, kanały kryzysowe, współpraca z mediami, odporność psychologiczna.
5) Wskaźniki i mierniki gotowości (KPIs)
Czas rozwinięcia OPL/C UAS na wskazanych obiektach (T+X min).
Uptime systemów OPL/SHORAD i średni czas reakcji (MTR).
Poziom zapasów (dni zaopatrzenia) dla klas III/V/IX.
Skuteczność C UAS (proc. neutralizacji/zakłóceń).
Średni czas od diagnozy do naprawy (MTTR) sprzętu krytycznego.
Stopień przeszkolenia rezerw (% zrealizowanych dni ćwiczebnych, certyfikacje TTP).
6) „Checklisty” dla decydentów
A) 90 dni: rozmieszczenie C UAS na IC, audyty ochrony, urealnienie zapasów, ćw. cyber/łączność, wdrożenie CAM/CON/DEC.
B) 6÷12 miesięcy: domknięcie luk OPL, wdrożenie radarów CB, roje UAS na szczeblu brygady, alternatywne trasy logistyczne, SOP HNS.
C) 24÷36 miesięcy: krajowa produkcja i MRO, pełna integracja IADS, rozbudowa resilience cywilnej.
7) Rekomendacje końcowe
1. Traktować Scenariusz A jako domyślny i stale aktywny - utrzymywać tempo działań ochronnych i szkoleniowych.
2. Przygotować realne plany eskalacyjne (B/C) z progami uruchamiania sił i środków oraz jasnymi ROE.
3. Konsolidować łączność i rozpoznanie w jeden „kill chain” z decyzyjnością maksymalnie blisko pola walki.
4. Uspołecznić odporność: ćwiczenia z samorządami i przedsiębiorstwami IC, zarządzanie informacją i psychologią kryzysu, edukacja społeczeństwa.
5. Zabezpieczyć produkcję i serwis: amunicja, drony, części zamienne - aby skrócić pętlę logistyczną i naprawczą.
