Przygotowanie wojsk do obrony
Biorąc pod uwagę że niedawno został opracowany PRRSZ 2039 nasz zespół chce przedstawić propozycję Programu Rozwoju Sił Zbrojnych RP do 2040 r. - spójnego z obecnym cyklem planistycznym (PRSZ 2025 ÷ 2039 podpisany 22 grudnia 2025 r.) i tym, co dziś realnie dzieje się w MON/SZ RP (wysokie nakłady, przyspieszenie OPL/antydron, „Tarcza Wschód”/umocnienia, odbudowa MW).
1) Punkt wyjścia 2026: założenia strategiczne
Środowisko zagrożeń (do 2040):
a) Rosja jako długotrwałe zagrożenie konwencjonalno-hybrydowe na flance wschodniej; presja sabotażowa, dezinformacja, incydenty z użyciem BSP/środków dalekiego zasięgu
b) NATO i UE: rosnący nacisk na zdolności „high-intensity”, logistykę, amunicję, obronę powietrzną i odporność przemysłową
c) Polska utrzymuje bardzo wysoki poziom wydatków obronnych (rzędu ~ 4.7 ÷ 4.8% PKB w 2025 ÷ 2026 wg zapowiedzi/budżetów) - to dźwignia, ale i ryzyko dla stabilności finansowania, więc program musi być „budżetoodporny”
d) Konsekwencje dla programu:
- Priorytetem jest odstraszanie przez uniemożliwienie (deterrence by denial): nie „symboliczne” zdolności, tylko masowość, odporność i tempo odtwarzania strat.
- Wojna dronowa/antydronowa i OPL warstwowa stają się „kręgosłupem” ochrony wojsk i infrastruktury (co już widać po działaniach MON i kontraktach).
- Model „Total Defence”: Wojsko + administracja + przemysł + społeczeństwo (obrona cywilna, infrastruktura krytyczna, rezerwy).
2) Cel nadrzędny 2040
SZ RP 2040: zdolne do natychmiastowej obrony kraju i wsparcia NATO na flance wschodniej w warunkach wojny wysokiej intensywności, z przewagą w:
a) OPL/AMD + antydron
b) rażeń dalekiego zasięgu i precyzyjnych (ląd/morze/powietrze)
c) manewrze i przeżywalności wojsk lądowych
d) rozpoznaniu i C2 w czasie rzeczywistym
e) logistyce, zapasach i mobilizacji
f) odporności państwa (cyber, infrastruktura, obrona cywilna).
3) 7 filarów programu do 2040
Filar A. Obrona powietrzna i przeciwrakietowa + antydron (priorytet #1)
Efekt 2040: warstwowa tarcza nad wojskami i kluczową infrastrukturą, zintegrowana sieciocentrycznie, zdolna do saturacji (BSP/CM/SRBM).
Kierunki:
Domknięcie warstw: bardzo krótki/krótki/średni zasięg + sensory pasywne/aktywne, fuzja danych. (Narew/Wisła/Pilica+ i rozwój sensorów - już napędzane kontraktami na radary dla komponentu OPL).
Antydron jako „system systemów”: wykrywanie (RF/EO/IR/radar), zakłócanie, kinetyka, rozwiązania mobilne dla pododdziałów i stałe dla infrastruktury; nowa broń mikrofalowa, spójność z „Tarczą Wschód”/umocnieniami i ochroną granic.
Standaryzacja: jeden „katalog efektorów” (tani-średni-drogi) i zasada najtańszego skutecznego strzału.
Filar B. Wojska Lądowe: masowość + manewr + przeżywalność
Efekt 2040: zdolność prowadzenia obrony i kontruderzeń w warunkach silnej przewagi ISR przeciwnika.
Kierunki:
„Brygada 2040” - standard: organiczny antydron, WRE, rozpoznanie dronowe, BMS, zdolności inżynieryjne i maskowanie, wysoka przeżywalność logistyczna.
Wzmocnienie ognia pośredniego: artyleria dalekiego zasięgu, precyzja, amunicja krążąca, drony uderzeniowe (bez uzależnienia od pojedynczego dostawcy).
Inżynieria i kontrmobilność/mobilność (mosty, przeprawy-wykorzystanie promu ewakuacyjno-przeprawowego, zapory, rozminowanie) jako równorzędny „combat multiplier”.
Filar C. C4ISR i „wojna danych” (priorytet #2 obok OPL)
Efekt 2040: skrócenie cyklu „wykryj-zdecyduj-raż” do minut w skali taktycznej i godzin w operacyjnej.
Kierunki:
Jednolita architektura: sieci, BMS, wymiana danych z sojusznikami, odporność na zakłócenia (EMCON, alternatywne łącza).
Narodowa warstwa ISR: satelity/HALE/MALE, rozpoznanie radioelektroniczne, drony taktyczne masowe.
Szkoła „Mission Command w środowisku zakłóceń” (dowodzenie przy degradacji łączności i GNSS).
Filar D. Marynarka Wojenna i bezpieczeństwo morskie (Bałtyk)
Efekt 2040: realna zdolność odstraszania na Bałtyku: obrona wybrzeża, osłona szlaków, ZOP, rozpoznanie i uderzenia precyzyjne.
Kierunki:
Konsekwentna realizacja programów odbudowy (fregaty „Miecznik”, okręty podwodne „Orka”, okręty rozpoznania radioelektronicznego „Delfin”, przeciwminowe) - z naciskiem na interoperacyjność i uzbrojenie efektorowe.
Bałtyk jako domena dronów (USV/UUV) i min - priorytet dla MCM i rozpoznania.
Filar E. Siły Powietrzne: przewaga informacyjna + uderzenie + obrona
Efekt 2040: nowoczesne lotnictwo zdolne do działań w środowisku A2/AD z silnym wsparciem OPL.
Kierunki:
Integracja lotnictwa załogowego z bezzałogowym (loyal wingman/attritable UAV w miarę dojrzewania rynku).
Obrona baz: rozproszenie, „austere operations”, antydron, osłona OPL, zapasy.
Filar F. Cyber, WRE i odporność państwa (priorytet #3)
Efekt 2040: państwo odporne na kampanie poniżej progu wojny i gotowe do szybkiego przejścia na „tryb wojenny”.
Kierunki:
Stała ochrona infrastruktury krytycznej (energia, łączność, kolej, paliwa, wodociągi, porty, węzły logistyczne).
Obrona cywilna i ciągłość działania administracji; realne ćwiczenia „blackout/zakłócenia”.
Zdolności WRE od szczebla batalionu wzwyż.
Filar G. Ludzie, rezerwy, mobilizacja i szkolenie (warunek powodzenia całości)
Ustawa i kierunek rozbudowy liczebnej SZ RP zakładają docelowo ok. 300 tys. (z komponentami zawodowymi i OT) - ale do 2040 kluczowa jest nie tylko liczba, lecz gotowość i retencja.
Kierunki:
Model rezerw: „aktywny rdzeń” + szybkie uzupełnienia; ćwiczenia rotacyjne, konkretne przydziały, sprzęt szkoleniowy.
Profesjonalizacja podoficerów, instruktorów i kadry technicznej (utrzymanie/serwis nowoczesnego sprzętu).
Wspólny system szkolenia antydron/OPL/łączność odporną na zakłócenia - od podstaw.
4) Harmonogram w 3 fazach (z decyzjami „brzegowymi”)
Faza I: 2026 ÷ 2030 „Gotowość i domknięcie luk”
Najważniejsze decyzje:
- OPL/antydron: szybkie nasycenie jednostek, ochrona infrastruktury i granic (spójność z umocnieniami i projektami antydronowymi).
- Logistyka i zapasy: amunicja, części, paliwa; zwiększenie zdolności remontowych w kraju.
- Standaryzacja C2/BMS i szkolenia „w zakłóceniach”.
- Wskaźniki 2030 (przykładowe):
Każda brygada ma organiczny pakiet antydron + rozpoznanie BSP.
Zapas amunicji kluczowych klas liczony w „miesiącach intensywnych działań”, nie w „dniach”.
Zdolność do rozproszenia i utrzymania operacji mimo degradacji łączności.
Faza II: 2031 ÷ 2035 „Nowa jakość - wielodomenowość”
- Pełna integracja ISR-C2-rażeń; więcej środków dalekiego zasięgu i precyzji.
- MW: wejście do służby głównych platform (wg obecnych planów część kluczowych jednostek ma perspektywę około 2030 i dalej).
- Systemowe WRE/cyber jako element planowania każdej operacji.
Faza III: 2036 ÷ 2040 „Przewaga odporności i tempo odtwarzania”
- Przemysł i łańcuchy dostaw: zdolność szybkiej produkcji/napraw i odtwarzania strat (amunicja, drony, sensory).
- Modernizacje mid-life: utrzymanie gotowości sprzętu, nie tylko nowe zakupy.
- Zaawansowana obrona państwa: regularne ćwiczenia mobilizacyjne „na serio” (administracja + przemysł + wojsko).
5) Mechanika wdrożenia (żeby to nie był „ładny PDF”)
a) Jedna mapa priorytetów: OPL/antydron + C4ISR + logistyka jako „nietykalne” linie budżetowe.
b) Portfel programów: duże platformy tylko wtedy, gdy mają zabezpieczone: amunicję, serwis, szkolenie i osłonę OPL.
c) KPI kwartalne (dla MON/AU/rodzajów sił zbrojnych): dostawy, wyszkolenie, zapasy, gotowość, obsada etatowa, czas napraw.
d) Lekcje z Ukrainy jako stały proces: szybkie testy, szybkie zakupy „spiralne”, modyfikacje taktyczno-techniczne.
Spójność z PRSZ 2025 ÷ 2039 i jego instrumentami (PMT): program do 2040 traktuj jako „nadbudowę” - PRSZ + aneks 2040 z punktami kontrolnymi w 2030/2035/2039.
Przedstawiony powyżej model rozwoju SZ do 2040 roku opracowaliśmy na podstawie dostępnych jawnych materiałów i publikacji oraz własnych doświadczeń i przemyśleń w świetle dynamicznego rozwoju sytuacji międzynarodowej i geopolitycznej i ich wpływu na bezpieczeństwo RP.
Ponadto rozważyliśmy 3 warianty rozwoju SZ do 2040 r. poniżej przedstawiamy nasze Trzy warianty rozwoju SZ RP do 2040
WARIANT 1 - „STABILNY” (ok. 3.5 ÷ 4.0% PKB średnio do 2040)
Założenie: utrzymujemy wysokie tempo modernizacji, ale z dyscypliną: mniej „równoległych” wielkich programów, więcej standaryzacji i gotowości.
Efekt 2040 (trzon):
a) OPL/antydron: pełna warstwowość dla wojsk i infrastruktury krytycznej + nasycenie taktyczne (brygada/batalion).
b) Wojska Lądowe: „brygada 2040” jako standard (BMS, rozpoznanie dronowe, WRE, organiczny antydron, inżynieria).
c) C4ISR: jednolita architektura wymiany danych + odporność łączności.
d) MW: realistyczny pakiet Bałtyk (ZOP/MCM/obrona wybrzeża), bez rozdymania liczby klas okrętów.
Ryzyka: przeciąganie terminów platform morskich i lotniczych, jeśli równocześnie puchnie koszt utrzymania i amunicji.
Decyzje brzegowe 2026 ÷ 2030:
a) OPL/antydron i amunicja mają pierwszeństwo nad nowymi „ładnymi” platformami.
b) Standaryzacja BMS/łączności i szkolenia „w zakłóceniach” jako obowiązkowa bramka odbioru zdolności.
c) Jedna linia „dronów masowych” + jedna linia „dronów specjalistycznych” (żeby logistyka nie umarła).
WARIANT 2 - „TWARDY” (spadek do ok. 2.8 ÷ 3.3% PKB po 2030 / presja fiskalna)
Założenie: trzeba utrzymać odstraszanie mimo ograniczeń - więc wygrywa to, co daje masowość i efekt (OPL, drony, amunicja, rozpoznanie, logistyka), a przegrywa „platformizacja”.
Efekt 2040 (minimum wiarygodne):
a) OPL/antydron: utrzymane jako absolutny priorytet (bez tego reszta traci sens).
b) Wojska Lądowe: zdolność obrony i kontruderzeń, ale tempo wymiany platform wolniejsze; nacisk na przeżywalność i ogień.
c) C4ISR: „twarde minimum” interoperacyjności + redundancji łączności.
d) MW: koncentracja na MCM, rozpoznaniu, obronie wybrzeża i zdolnościach bezzałogowych.
Co robimy inaczej:
a) Ograniczamy liczbę równoległych typów sprzętu (standaryzacja ponad „różnorodność”).
b) Maksymalnie przesuwamy ciężar na: amunicję, części, remont, symulatory, szkolenie.
Ryzyka: polityczna pokusa cięcia „niewidocznych” pozycji (zapasy, części, serwis) - to zabija gotowość szybciej niż cięcie zakupów.
Decyzje brzegowe:
Każdy nowy program platformowy musi mieć finansowanie cyklu życia (LCC) i amunicji, inaczej STOP.
Modernizacje mid-life zamiast nowych zakupów w wybranych obszarach.
WARIANT 3 - „MAKSYMALNY/ODSTRASZANIE” (utrzymanie 4.5 ÷ 5% PKB długofalowo)
Założenie: Polska utrzymuje bardzo wysoki wysiłek obronny, a przemysł i logistyka mają realnie „wojenny” charakter.
Efekt 2040 (ambicja):
a) OPL/AMD + antydron: pełne „domknięcie” warstw i wysoka odporność na saturację.
b) Wojska Lądowe: duża masa gotowych brygad + silne rażenie dalekiego zasięgu + rezerwy aktywne.
c) C4ISR: krajowa warstwa ISR (w tym satelitarna/HALE w skali realnej), fuzja danych i automatyzacja.
d) MW i SP: większa skala uderzeń precyzyjnych i osłony, rozproszone bazowanie, bezzałogowość.
Warunek sukcesu: przemysł + serwis + szkolenie muszą rosnąć proporcjonalnie; inaczej to będzie „muzeum nowoczesnego sprzętu w koszarach”.
Decyzje brzegowe:
a) Przemysł amunicyjny/dronowy i zdolności remontowe jako „program narodowy” (porównywalny rangą z platformami).
b) Budowa systemu mobilizacji i obrony cywilnej na serio (ćwiczenia, zapasy, infrastruktura).
B. Macierz priorytetów zakupowych i rozwojowych (2026 ÷ 2040)
1) „NIE RUSZAĆ” - chronimy w każdym wariancie - (bo bez tego cała reszta nie działa)
a) OPL warstwowa + antydron (wojska + infrastruktura krytyczna + bazy).
b) Amunicja i zapasy (lufowa, rakietowa, ppk, plot, dronowa) + zdolności produkcji/odtwarzania.
c) C4ISR/BMS + odporna łączność + rozpoznanie dronowe masowe (od drużyny/batalionu wzwyż).
d) Logistyka, serwis, części, ewakuacja techniczna, remont w kraju (czas napraw jako KPI).
e) WRE/cyber w taktyce (rozpoznanie EM, zakłócanie, ochrona własnych emisji).
f) Inżynieria (mobilność/kontrmobilność), maskowanie, rozśrodkowanie.
2) „WARUNKOWE” - robimy, jeśli spełnione bramki gotowości
Bramki (must-have): amunicja + serwis + szkolenie + osłona OPL baz + interoperacyjność.
a) Duże platformy lądowe (nowe czołgi/BWP w dużej skali) - tylko jeśli jednocześnie rośnie: rozpoznanie, WRE, OPL taktyczna, logistyka.
b) Zaawansowane zdolności powietrzne/uderzeniowe - tylko z planem bazowania rozproszonego i obrony baz.
c) Marynarka: duże okręty - tylko w pakiecie z uzbrojeniem efektorowym, ZOP/MCM i systemami bezzałogowymi.
3) „OPÓŹNIĆ” - jeśli budżet siada albo terminy się rozjeżdżają
a) Programy, które zwiększają prestiż, ale nie dają masy efektu na polu walki.
b) Dublowanie typów sprzętu (kolejna „rodzina” pojazdów/łączności bez unifikacji).
c) „Złote” rozwiązania antydron/OPL bez taniej amunicji/efektorów.
4) „KASOWAĆ / NIE ZACZYNAĆ” - typowe pułapki
a) Projekty bez finansowania cyklu życia i bez zapewnionych zapasów amunicji/części.
b) Systemy niekompatybilne z architekturą C2/BMS (będą „wyspą”).
c) Zakupy „pod jedną brygadę pokazową”, bez skalowalności na resztę SZ.
C. Plan wdrożenia w stylu PMT: punkty kontrolne (2030 / 2035 / 2040)
a) KPI 2030 (gotowość i domknięcie luk)
- Każda brygada: organiczny pakiet antydron + rozpoznanie BSP + procedury EMCON + szkolenie „w zakłóceniach”.
- Czas od wykrycia do rażenia (taktyka): liczony w minutach (procedury + łączność + integracja).
- Zapas amunicji: mierzalny standard minimalny dla kluczowych klas.
- Serwis/remont: określony maksymalny czas przywrócenia sprawności dla kategorii sprzętu (KPI dla dowództw i przemysłu).
b) KPI 2035 (wielodomenowość)
- Spięcie ISR-C2-rażeń w „pętlę” na poziomie dywizja/brygada.
- Odporność baz i węzłów logistycznych (OPL + antydron + rozproszenie).
c) KPI 2040 (tempo odtwarzania i odporność państwa)
- Zdolność do długotrwałej obrony bez „załamania logistycznego” (odtwarzanie strat, produkcja, mobilizacja).
- Ćwiczenia mobilizacyjne i obrony cywilnej cyklicznie, z realnymi wnioskami i korektą planów.
D. „Szybka mapa decyzji” - jak wybierać między wariantami
Jeśli: priorytetem jest stabilność i przewidywalność → Wariant 1 (Stabilny).
widzisz realne ryzyko spadku finansowania po 2030 → Wariant 2 (Twardy) i już dziś ustawiasz bramki STOP dla platform.
zakładasz długotrwałą konfrontację i utrzymanie bardzo wysokich nakładów → Wariant 3 (Maksymalny), ale tylko z równoległym programem przemysłowo-serwisowym.
LITERATURA I ŹRÓDŁA
1. Program Rozwoju Sił Zbrojnych RP na lata 2025÷2039 (PRSZ 2025÷2039), Ministerstwo Obrony Narodowej, Warszawa, 2025.
2. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, Warszawa, 2020.
3. Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, Dz.U. 2022 poz. 655 z późn. zm.
4. Raport o stanie Sił Zbrojnych RP, Ministerstwo Obrony Narodowej, wydania cykliczne 2022–2024.
5. Program Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych RP (PMT), MON, edycje obowiązujące.
6. NATO Strategic Concept 2022, NATO, Madryt.
7. NATO Defence Planning Process (NDPP) - Overview and Guidance, NATO.
8. NATO Allied Joint Doctrine for the Conduct of Operations (AJP-3), NATO Standardization Office.
9. EU Strategic Compass for Security and Defence, Rada UniiEuropejskiej, 2022.
10. Resilience and National Security in NATO, NATO Review, wydaniatematyczne 2021÷2024.
11. Kofman, M., Lee, R., Not Built for Purpose: The Russian Military’s Ill-Fated Force Design, War on the Rocks, 2022.
12. Watling, J., Reynolds, N., Meatgrinder: Russian Tactics in the Second Year of Its Invasion of Ukraine, RUSI, 2023.
13. Bronk, J., The Air War in Ukraine: The First Year of Conflict, RUSI, 2023.
14. Freedman, L., Command: The Politics of Military Operations from Korea to Ukraine, Oxford University Press, 2022.
15. Watts, B., Air Defense in the Age of Hypersonic and Drone Warfare, CSBA, 2022.
16. Boulanin, V., Verbruggen, M., Mapping the Development of Counter-Drone Systems, SIPRI, 2021.
17. CSIS, Air and Missile Defense in High-Intensity Conflict, raportytematyczne 2022÷2024.
18. IISS, The Military Balance, wydania 2022÷2025.
19. Alberts, D. S., Hayes, R. E., Power to the Edge: Command and Control in the Information Age, DoD CCRP.
20. NATO CCDCOE, Cyber Operations and the Law, Tallinn, edycjebieżące.
21. Geers, K., Strategic Cyber Security, NATO CCDCOE.
22. Posen, B., The Sources of Military Doctrine, Cornell University Press.
23. NATO Logistics Handbook, NATO HQ, edycjebieżące.
24. Black, J., War in the Modern World, Routledge, 2020.
25. European Centre of Excellence for Countering Hybrid Threats, Hybrid Threats: A Strategic Communications Perspective, Helsinki, 2022.
26. SIPRI, Trends in World Military Expenditure, wydania 2021÷2024.
27. European Defence Agency, Defence Data Report, edycjebieżące.
28. RAND Corporation, Sustaining the Fight: Logistics and Industrial Capacity in Major War, 2023.
29. RUSI Journal.
30. War on the Rocks.
31. Janes Defence Weekly.
32. Defence24.pl.
33. NATO Review.
