Przygotowanie wojsk do obrony
Pakiet trzech opracowań Think Tanku Federacji Stowarzyszeń Rezerwistów i Weteranów SZ RP
Opracowanie I
Drony i kontrdrony jako rdzeń współczesnej sprawności armii
1. Teza
Wojna na Ukrainie pokazała, że drony przestały być dodatkiem do klasycznych działań wojennych. Stały się jednym z głównych narzędzi rozpoznania, rażenia, walki psychologicznej, izolacji pola walki, niszczenia logistyki oraz wymuszania zmian organizacyjnych na przeciwniku.
Ukraińska armia jest dziś jedną z najsprawniejszych armii świata nie dlatego, że dysponuje największą liczbą żołnierzy lub sprzętu ciężkiego, lecz dlatego, że potrafiła zbudować system masowego, elastycznego i szybko modernizowanego użycia dronów.
2. Ukraińska rewolucja dronowa
Ukraina przeszła kilka etapów rozwoju użycia bezzałogowców.
Pierwszym etapem było użycie dronów rozpoznawczych do korygowania ognia artylerii.
Drugim - masowe wykorzystanie dronów FPV do niszczenia pojazdów, stanowisk ogniowych, piechoty, składów amunicji i punktów dowodzenia.
Trzecim - wprowadzenie dronów średniego zasięgu, zdolnych do rażenia rosyjskiego zaplecza kilkadziesiąt lub kilkaset kilometrów za frontem.
Czwartym - rozwój dronów dalekiego zasięgu, które przenoszą wojnę na terytorium Rosji.
Piątym - robotyzacja lądowa i morska, czyli wykorzystanie bezzałogowych platform nie tylko do ataku, ale także do logistyki, ewakuacji, minowania, rozminowania i działań specjalnych.
Najważniejszy wniosek: Ukraina nie traktuje dronów jako jednej kategorii sprzętu, ale jako cały ekosystem pola walki.
3. Funkcje dronów na współczesnym polu walki
Drony pełnią obecnie następujące funkcje:
• rozpoznanie obrazowe i termowizyjne;
• wykrywanie artylerii, pojazdów i punktów dowodzenia;
• korygowanie ognia artylerii;
• niszczenie celów punktowych;
• atakowanie logistyki i transportu;
• polowanie na systemy obrony powietrznej;
• zwalczanie innych dronów;
• działania psychologiczne;
• uderzenia w infrastrukturę krytyczną;
• izolowanie pola walki;
• wymuszanie rozproszenia przeciwnika;
• ograniczanie swobody manewru.
Dronizacja powoduje, że klasyczny manewr wojskowy staje się coraz trudniejszy. Każde większe zgromadzenie sił, konwój logistyczny, stanowisko ogniowe lub pojazd dowodzenia może zostać szybko wykryty i zaatakowany.
4. Dlaczego Ukraina osiągnęła przewagę adaptacyjną?
Ukraińska przewaga wynika z połączenia kilku czynników.
Po pierwsze, Ukraina stworzyła krótki cykl innowacji. Operatorzy frontowi przekazują informacje producentom, producenci wprowadzają poprawki, a nowe rozwiązania szybko wracają na front.
Po drugie, rozwinięto współpracę wojska, sektora prywatnego, wolontariatu, uczelni technicznych i administracji państwowej.
Po trzecie, Ukraina nie czeka na idealne rozwiązania. Wdraża systemy wystarczająco dobre, testuje je bojowo, usuwa błędy i skaluje produkcję.
Po czwarte, dowódcy niższego szczebla oraz operatorzy mają znaczną przestrzeń do improwizacji i adaptacji.
Po piąte, presja egzystencjalna wojny wymusza tempo zmian, którego nie osiągają armie funkcjonujące w warunkach pokoju.
5. Kontrdrony - druga strona rewolucji
Każda armia, która chce przetrwać na współczesnym polu walki, musi rozwijać systemy przeciwdronowe. Nie wystarczy zakup kilku systemów walki radioelektronicznej. Kontrdrony muszą tworzyć warstwowy system ochrony.
System taki powinien obejmować:
• wykrywanie optyczne, akustyczne, radarowe i radiotechniczne;
• rozpoznawanie typów dronów;
• zagłuszanie łączności i nawigacji;
• środki kinetyczne krótkiego zasięgu;
• drony przechwytujące;
• broń strzelecką dostosowaną do zwalczania małych celów powietrznych;
• maskowanie termiczne i wizualne;
• dyscyplinę elektromagnetyczną;
• procedury alarmowania i rozproszenia;
• szkolenie każdego żołnierza w zachowaniu pod obserwacją dronową.
6. Lekcje dla Polski
Polska powinna przyjąć, że przyszły konflikt będzie konfliktem permanentnej obserwacji. Żołnierz, pojazd, skład amunicji, stanowisko dowodzenia i element logistyczny będą stale zagrożone wykryciem.
Dlatego szkolenie rezerw i organizacji proobronnych powinno obejmować:
• rozpoznawanie typów dronów;
• zasady maskowania przed dronami;
• działania po wykryciu przez drona;
• organizację posterunków obserwacji powietrznej;
• improwizowane środki ochrony;
• przeciwdziałanie dronom FPV;
• ochronę stanowisk dowodzenia;
• ochronę kolumn logistycznych;
• ewakuację rannych w warunkach zagrożenia dronowego;
• działanie w środowisku zakłóceń łączności.
7. Rekomendacje dla Federacji
Federacja powinna opracować program szkoleniowy „Dron i kontrdron w działaniach rezerwisty”.
Program powinien obejmować trzy poziomy.
Poziom podstawowy: rozpoznawanie zagrożeń, maskowanie, alarmowanie, reakcja na drona.
Poziom średni: organizacja punktów obserwacji, procedury ochrony kolumn, ochrona obiektów, współdziałanie z WOT i administracją lokalną.
Poziom zaawansowany: szkolenie operatorów, analiza nagrań, podstawy walki radioelektronicznej, taktyka dronów FPV i przeciwdziałanie rojom.
Federacja powinna również stworzyć katalog ukraińskich doświadczeń kontrdronowych możliwych do adaptacji w Polsce.
8. Konkluzja
Drony są dziś tym dla wojny lądowej, czym radio było dla dowodzenia w XX wieku. Kto nie rozumie dronów, nie rozumie współczesnego pola walki. Ukraina zbudowała przewagę nie przez pojedynczy sprzęt, lecz przez masowe użycie, szybkie uczenie się i integrację dronów z całym systemem walki.
Opracowanie II
Robotyzacja pola walki - ukraiński model ograniczania strat i zwiększania efektywności
1. Teza
Robotyzacja pola walki jest kolejnym etapem ukraińskiej rewolucji wojskowej. Jej celem nie jest całkowite zastąpienie żołnierza, lecz przesunięcie człowieka dalej od strefy największego zagrożenia. Ukraina wykorzystuje bezzałogowe systemy powietrzne, lądowe i morskie do zadań, które wcześniej wymagały bezpośredniej obecności żołnierzy na linii frontu.
To właśnie robotyzacja może w najbliższych latach zmienić strukturę armii, sposób szkolenia rezerw i organizację obrony terytorialnej.
2. Dlaczego robotyzacja stała się koniecznością?
Ukraina prowadzi wojnę z przeciwnikiem posiadającym większe zasoby ludzkie. W takich warunkach ochrona życia żołnierza staje się nie tylko obowiązkiem moralnym, ale również wymogiem strategicznym.
Każdy wyszkolony żołnierz jest zasobem trudnym do zastąpienia. Roboty i drony mogą wykonywać część najbardziej ryzykownych zadań: rozpoznanie, dostarczanie amunicji, ewakuację rannych, minowanie, rozminowanie, patrolowanie i atakowanie pozycji przeciwnika.
Robotyzacja nie eliminuje ryzyka, ale przenosi jego część z człowieka na maszynę.
3. Główne obszary robotyzacji
Pierwszym obszarem jest rozpoznanie. Drony powietrzne pozwalają obserwować teren bez wysyłania patroli w strefę bezpośredniego zagrożenia.
Drugim obszarem jest rażenie. Drony FPV, amunicja krążąca i systemy bezzałogowe umożliwiają precyzyjne ataki na cele punktowe.
Trzecim obszarem jest logistyka. Małe roboty lądowe mogą dostarczać amunicję, wodę, żywność, baterie, środki medyczne i wyposażenie na pozycje wysunięte.
Czwartym obszarem jest ewakuacja rannych. Platformy lądowe mogą podejmować rannych z miejsc, do których dotarcie sanitariusza byłoby zbyt ryzykowne.
Piątym obszarem jest inżynieria pola walki. Bezzałogowe pojazdy mogą przenosić ładunki, zakładać miny, rozpoznawać przeszkody, wykonywać zadania rozminowania lub torować przejścia.
Szóstym obszarem jest wojna morska. Ukraina pokazała znaczenie dronów nawodnych w działaniach przeciwko silniejszej flocie przeciwnika.
4. Robot jako element systemu, nie gadżet
Podstawowym błędem byłoby traktowanie robotów jako atrakcyjnego dodatku technicznego. Ich wartość pojawia się dopiero wtedy, gdy są zintegrowane z systemem dowodzenia, rozpoznania, łączności, logistyki i ewakuacji.
Robot lądowy do ewakuacji rannych wymaga:
1) operatora;
2) łączności;
3) zabezpieczenia przed dronami przeciwnika;
4) osłony ogniowej;
5) procedury medycznej;
6) punktu odbioru rannego;
7) zapasowych baterii;
8) obsługi technicznej;
9) szkolenia pododdziału.
Podobnie dron rozpoznawczy wymaga nie tylko pilota, ale także analityka obrazu, łączności z artylerią, procedury przekazywania danych i ochrony przed walką radioelektroniczną.
5. Ukraińska lekcja: szybkość ważniejsza od perfekcji
Ukraina pokazuje, że w wojnie technologicznej nie wolno czekać na system idealny. Sprzęt musi być wdrażany, testowany, poprawiany i skalowany.
W warunkach wojny każde rozwiązanie starzeje się bardzo szybko. Przeciwnik uczy się zakłócać, przechwytywać, niszczyć i kopiować nowe systemy. Dlatego najważniejsza jest zdolność do ciągłej modernizacji.
Armia przyszłości musi mieć strukturę, która umożliwia szybkie poprawianie sprzętu na podstawie doświadczeń bojowych. To wymaga współpracy żołnierzy, inżynierów, programistów, producentów i analityków.
6. Znaczenie sztucznej inteligencji
Sztuczna inteligencja będzie coraz częściej wspierać:
• analizę obrazu;
• rozpoznawanie celów;
• nawigację;
• unikanie przeszkód;
• autonomiczny powrót do bazy;
• wybor trasy;
• wykrywanie zakłóceń;
• koordynację roju;
• analizę danych z pola walki.
Nie oznacza to, że człowiek znika z procesu decyzyjnego. Oznacza jednak, że żołnierz będzie coraz częściej nadzorował systemy półautonomiczne, zamiast osobiście wykonywać każde zadanie.
7. Lekcje dla Polski
Polska powinna rozwijać robotyzację w sposób praktyczny, a nie pokazowy. Priorytetem nie powinny być wyłącznie drogie systemy wysokiej klasy, lecz także tanie, masowe, naprawialne i proste platformy do zastosowań rezerwowych, terytorialnych i logistycznych.
Najważniejsze kierunki:
• roboty do ewakuacji rannych;
• roboty transportowe dla małych pododdziałów;
• drony rozpoznawcze krótkiego zasięgu;
• drony do ochrony infrastruktury krytycznej;
• systemy obserwacji granicy;
• bezzałogowe platformy szkoleniowe;
• symulatory operatorów;
• lokalne warsztaty naprawcze;
• magazyny części zamiennych;
• standard szkolenia operatorów rezerwowych.
8. Rekomendacje dla Federacji
Federacja może odegrać rolę pomostu między wojskiem, rezerwistami, przemysłem i środowiskami technicznymi.
Rekomenduje się utworzenie programu „Robot pola walki - rezerwista jako operator i organizator wsparcia”.
Program powinien obejmować:
1. rozpoznanie dostępnych polskich platform bezzałogowych;
2. współpracę z politechnikami i szkołami technicznymi;
3. szkolenie instruktorów Federacji;
4. budowę demonstratorów tanich robotów logistycznych;
5. ćwiczenia ewakuacji rannych z użyciem platform lądowych;
6. opracowanie procedur użycia robotów w ochronie obiektów;
7. testowanie maskowania i odporności na zakłócenia;
8. stworzenie katalogu potrzeb dla przemysłu krajowego.
9. Konkluzja
Robotyzacja pola walki nie jest odległą przyszłością. Ona już trwa. Ukraina pokazuje, że armia przyszłości będzie armią człowieka współpracującego z maszyną. Najsprawniejsza będzie ta armia, która potrafi tanio, szybko i masowo wprowadzać roboty do codziennego działania pododdziałów.
Opracowanie III
Model szkolenia rezerw osobowych na podstawie doświadczeń ukraińskich
1. Teza
Doświadczenia ukraińskie pokazują, że rezerwa osobowa nie może być traktowana jedynie jako zapas ludzi do uzupełniania strat. Rezerwa musi być aktywnym elementem systemu odporności państwa, zdolnym do szybkiego przeszkolenia, specjalizacji, wsparcia technologicznego, ochrony infrastruktury i działania w środowisku wojny dronowej.
Nowoczesny rezerwista nie powinien być wyłącznie odtworzeniem żołnierza z przeszłości. Powinien być przygotowany do działania w warunkach permanentnego rozpoznania, zakłóceń, ataków dronowych, presji informacyjnej i szybkich zmian technologicznych.
2. Czego uczy Ukraina?
Ukraina pokazuje, że rezerwiści, ochotnicy, specjaliści cywilni i środowiska technologiczne mogą znacząco zwiększyć zdolności armii.
Wojna nie jest już wyłącznie domeną zawodowych żołnierzy.
Współczesna obrona państwa wymaga:
• operatorów dronów;
• techników naprawy;
• analityków obrazu;
• informatyków;
• kierowców;
• logistyków;
• ratowników;
• specjalistów łączności;
• instruktorów;
• obserwatorów;
• ekspertów walki informacyjnej;
• osób zdolnych do ochrony lokalnej infrastruktury.
Oznacza to, że system rezerw powinien wykorzystywać kompetencje cywilne, a nie je ignorować.
3. Nowe środowisko działania rezerwisty
Rezerwista przyszłości będzie działał w warunkach:
• ciągłej obserwacji z powietrza;
• zagrożenia dronami FPV;
• zakłóceń GPS i łączności;
• ataków na logistykę;
• presji informacyjnej;
• działań dywersyjnych;
• zagrożeń dla infrastruktury krytycznej;
• potrzeby szybkiego rozproszenia;
• konieczności maskowania termicznego i elektromagnetycznego;
• ograniczonej możliwości użycia dużych, łatwych do wykrycia formacji.
To wymaga innego modelu szkolenia niż klasyczne, krótkotrwałe odświeżenie umiejętności wojskowych.
4. Proponowany model szkolenia rezerw
Model powinien składać się z pięciu modułów.
Moduł 1: Przetrwanie na polu walki dronowej
Zakres:
• rozpoznawanie dronów przeciwnika;
• reakcja na drone obserwacyjnego;
• reakcja na drona FPV;
• maskowanie osobiste i zespołowe;
• maskowanie pojazdów;
• ochrona stanowisk;
• unikanie wzorców ruchu;
• dyscyplina światła, dźwięku i emisji elektromagnetycznej;
• zasady rozproszenia;
• działanie pod stałą obserwacją.
Cel: każdy rezerwista musi rozumieć, że widoczność oznacza zagrożenie natychmiastowym rażeniem.
Moduł 2: Podstawy użycia i przeciwdziałania dronom
Zakres:
• budowa podstawowych dronów;
• klasyfikacja dronów rozpoznawczych, FPV, bombowych i dalekiego zasięgu;
• podstawy pilotażu;
• analiza obrazu;
• przekazywanie meldunków;
• przeciwdziałanie dronom;
• ochrona przed obserwacją termowizyjną;
• organizacja posterunku obserwacji powietrznej;
• proste procedury naprawcze.
Cel: stworzenie rezerwisty świadomego technologicznie, zdolnego do współdziałania z operatorami.
Moduł 3: Ratownictwo i ewakuacja w warunkach zagrożenia dronowego
Zakres:
• taktyczna pierwsza pomoc;
• ewakuacja rannego pod obserwacją;
• wykorzystanie zasłon terenowych;
• koordynacja z operatorem drona;
• wykorzystanie robotów lądowych;
• organizacja punktów odbioru rannych;
• procedury minimalizacji strat ratowników;
• maskowanie punktów medycznych.
Cel: zmniejszenie strat osobowych i zwiększenie szans przeżycia rannych.
Moduł 4: Ochrona infrastruktury lokalnej
Zakres:
• ochrona magazynów, mostów, węzłów komunikacyjnych i obiektów energetycznych;
• obserwacja przestrzeni powietrznej;
• reagowanie na drony;
• współdziałanie z administracją lokalną;
• zabezpieczenie łączności;
• procedury alarmowania ludności;
• ochrona przed dywersją;
• dokumentowanie zdarzeń;
• wsparcie ewakuacji cywilnej.
Cel: wykorzystanie rezerw do zwiększenia odporności lokalnej.
Moduł 5: Odporność informacyjna i psychologiczna
Zakres:
• rozpoznawanie dezinformacji;
• przeciwdziałanie panice;
• komunikacja kryzysowa;
• ochrona rodzin żołnierzy i rezerwistów przed manipulacją;
• dokumentowanie zbrodni i strat;
• higiena informacyjna;
• odporność psychiczna;
• działanie pod presją długotrwałego zagrożenia.
Cel: przygotowanie rezerwisty nie tylko do walki kinetycznej, lecz także do funkcjonowania w środowisku wojny informacyjnej.
5. Specjalizacje rezerwowe
Federacja powinna postulować rozwój specjalizacji rezerwowych. Nie każdy rezerwista musi być szkolony identycznie. Należy wykorzystać jego wiek, doświadczenie zawodowe, kondycję, wykształcenie i kompetencje cywilne.
Proponowane specjalizacje:
• operator drona;
• obserwator przestrzeni powietrznej;
• technik naprawy dronów;
• analityk obrazu;
• instructor maskowania;
• ratownik pola walki;
• logistyk lokalny;
• kierowca ewakuacyjny;
• specjalista łączności;
• specjalista ochrony infrastruktury;
• instructor odporności informacyjnej;
• koordynator współpracy z administracją lokalną.
6. Rola Federacji
Federacja może pełnić cztery funkcje.
Pierwsza: analityczna - zbieranie i opracowywanie doświadczeń z Ukrainy.
Druga: szkoleniowa - przygotowanie instruktorów i programów dla rezerwistów.
Trzecia: integracyjna - łączenie wojska, weteranów, rezerwistów, uczelni, przemysłu i samorządów.
Czwarta: ekspercka - przedstawianie rekomendacji MON, Sztabowi Generalnemu, WOT i administracji państwowej.
7. Propozycja programu Federacji
Proponuje się utworzenie programu: „Rezerwista 2030 - lekcje Ukrainy dla Polski”
Program obejmowałby:
1. seminarium eksperckie o wojnie dronowej;
2. warsztaty z maskowania i przeciwdziałania dronom;
3. szkolenie operatorów i obserwatorów;
4. moduł ratownictwa w warunkach zagrożenia dronowego;
5. ćwiczenia ochrony infrastruktury lokalnej;
6. współpracę z politechnikami;
7. testy tanich rozwiązań robotycznych;
8. raport roczny Think Tanku Federacji;
9. rekomendacje dla MON;
10. katalog dobrych praktyk ukraińskich.
8. Wnioski dla systemu obronnego państwa
Najważniejsze wnioski są następujące:
• rezerwa musi być szkolona częściej, krócej i bardziej specjalistycznie;
• szkolenie powinno być modułowe;
• należy wykorzystać kompetencje cywilne rezerwistów;
• każdy rezerwista powinien rozumieć zagrożenie dronowe;
• maskowanie i rozproszenie są dziś tak samo ważne jak strzelanie;
• ratownictwo musi uwzględniać drony i roboty;
• ochrona infrastruktury lokalnej wymaga przygotowanych zespołów;
• Federacja może być ważnym partnerem w budowie odporności państwa.
9. Konkluzja
Ukraińska armia pokazała, że sprawność wojska wynika nie tylko z jakości jednostek zawodowych, lecz także z umiejętnego wykorzystania całego potencjału społecznego. Rezerwiści, weterani, ochotnicy, technicy, inżynierowie i lokalne wspólnoty mogą stać się częścią systemu obrony państwa.
Dla Polski oznacza to konieczność zmiany myślenia o rezerwie. Rezerwista przyszłości to nie tylko żołnierz powoływany w kryzysie. To element stałej odporności państwa, przygotowany do działania w środowisku dronów, robotów, dezinformacji i wojny technologicznej.
Wspólna konkluzja pakietu
Ukraińska armia może być określana jako najsprawniejsza armia współczesnego pola walki, ponieważ potrafi uczyć się szybciej niż przeciwnik. Jej przewaga nie wynika z masy, lecz z adaptacji.
Najważniejsze lekcje dla Polski to:
1. drony i kontrdrony muszą stać się powszechnym elementem szkolenia;
2. robotyzacja pola walki powinna być rozwijana praktycznie, tanio i masowo;
3. rezerwy osobowe muszą być szkolone modułowo i specjalistycznie;
4. Federacja może odegrać ważną rolę jako zaplecze eksperckie, szkoleniowe i integrujące;
5. przyszła wojna będzie konfliktem technologii, odporności społecznej i szybkości uczenia się.
Najkrótszy wniosek strategiczny brzmi:
Nie wygra największa armia. Wygra armia, która najszybciej się uczy, najszybciej wdraża technologię i najlepiej łączy żołnierza, rezerwistę, przemysł, drona, robota i decyzję dowódcy w jeden sprawny system.
Literatura do pakietu trzech opracowań dla Think Tanku Federacji
„Ukraińska armia najsprawniejsza na świecie - lekcje dla Polski, rezerw i systemu odporności państwa”
I. Literatura obowiązkowa dla całego pakietu
Te pozycje powinny być wykorzystane jako główna podstawa merytoryczna całego pakietu. Mają najwyższą wartość dla raportu Federacji, ponieważ łączą poziom strategiczny, operacyjny, technologiczny i szkoleniowy.
1. NATO / JATEC - Joint Analysis, Training and Education Centre, Bydgoszcz NATO, „NATO’ssupport for Ukraine”, materiały o JATEC.
JATEC w Bydgoszczy jest wspólną strukturą NATO-Ukraina, której zadaniem jest identyfikowanie i stosowanie lekcji z wojny Rosji przeciw Ukrainie. NATO podkreśla, że centrum wspiera odstraszanie i obronę Sojuszu oraz zwiększa zdolność sił sojuszniczych i ukraińskich do wspólnego działania.
NATO Allied Command Transformation, „Joint Analysis, Training and Education Centre”.
Według NATO ACT JATEC zostało aktywowane decyzją Rady Północnoatlantyckiej 16 grudnia 2024 r. i podlega Supreme Allied Commander Transformation.
Znaczenie dla pakietu:
• instytucjonalizacja lekcji z wojny;
• rola Polski jako miejsca działania JATEC;
• powiązanie programu Federacji z agendą NATO;
• wnioski dla szkolenia, doktryny i interoperacyjności.
2. CSIS - wojna nowoczesna, autonomia, informacja, odporność
Center for Strategic and International Studies, „Conflict in Focus: Lessons from Russia-Ukraine”, 2 maja 2025.
CSIS wskazuje, że wojna rosyjsko-ukraińska stała się punktem zwrotnym w nowoczesnej wojnie, pokazując znaczenie odporności, innowacji i operacji wielodomenowych.
Znaczenie dla pakietu:
• autonomia i systemy bezzałogowe;
• odporność państwa;
• innowacje w warunkach wojny;
• operacje wielodomenowe;
• wnioski dla Polski i rezerw.
3. IFRI - Mapping the MilTech War
Institut français des relations internationales, „Mapping the MilTech War: Eight Lessons from Ukraine’s Battlefield”, 12 lutego 2026.
Raport analizuje rozwój kluczowych technologii w ciągu czterech lat wojny i wskazuje lekcje dla NATO dotyczące przygotowania do nowoczesnej wojny konwencjonalnej.
Znaczenie dla pakietu:
• wojna technologiczna;
• drony i kontrdrony;
• przejrzystość pola walki;
• MilTech;
• szybka adaptacja przemysłu i wojska.
4. Institute for the Study of War - Russian Offensive Campaign Assessment Institute for the Study of War, „Russian Offensive Campaign Assessment”, seria raportów dziennych, 2022-2026.
Znaczenie dla pakietu:
• bieżąca sytuacja operacyjna;
• rosyjskie ofensywy i ukraińskie kontrdziałania;
• wpływ dronów na dynamikę frontu;
• ocena skuteczności działań rosyjskich i ukraińskich.
5. RUSI - analizy wojny rosyjsko-ukraińskiej
Royal United Services Institute, analizy dotyczące wojny rosyjsko-ukraińskiej, 2022-2026.
Znaczenie dla pakietu:
• działania lądowe;
• artyleria;
• rozpoznanie;
• walka radioelektroniczna;
• logistyka;
• adaptacja taktyczna.
6. Brave1 - ukraiński ekosystem innowacji obronnych
Brave1, oficjalne materiały platformy ukraińskiego ekosystemu innowacji obronnych.
Znaczenie dla pakietu:
• współpraca państwa, armii, startupów i przemysłu;
• szybkie testowanie rozwiązań;
• pętla: front - użytkownik - producent - dowództwo;
• wzór dla lokalnych zespołów wsparcia technologicznego w Polsce.
II. Literatura do opracowania I
„Drony i kontrdrony jako rdzeń współczesnej sprawności armii”
A. Źródła podstawowe
1. NATO, materiały dotyczące dronów, Counter-UAS i lekcji z Ukrainy.
Do wykorzystania przy opisie miejsca dronów w systemie NATO oraz zasad budowy obrony przeciwdronowej.
2. IFRI, „Mapping the MilTech War: Eight Lessons from Ukraine’s Battlefield”, 2026.
Kluczowe źródło do części o dronach, przeciwdronach, walce radioelektronicznej i przejrzystości pola walki. Raport podkreśla, że pole walki stało się „ultraprzejrzyste” dzięki UAV i sensorom.
3. Army Research Centre, „Drone Warfare in Ukraine: Myths and Operational Reality”.
Źródło do oddzieleniamedialnychmitówodrealnychwnioskówoperacyjnych.
4. Wang, J., Liu, Y., Song, H., „Counter-Unmanned Aircraft System(s): State of the Art, Challenges and Future Trends”, 2020.
Do technicznego opisu wykrywania, identyfikacji i neutralizacji dronów.
5. Chaari, M. Z., „Analysis of the power of drones and limitations of the anti-drone solutions on the Russia-Ukraine war”, 2025.
Artykuł wskazuje na rolę tanich komercyjnych dronów w rozpoznaniu, rażeniu, korygowaniu ognia artylerii i działaniach informacyjno-psychologicznych.
6. Electronic Warfare Cyberattacks, Countermeasures and Modern Defensive Strategies of UAV Avionics: A Survey, 2025.
Do części o zagrożeniach radioelektronicznych, zakłócaniu, atakach na systemy UAV i ochronie awioniki dronów.
B. Źródła uzupełniające
1. Reuters, „On the ground with Ukraine’s drone forces targeting Russia’s battlefield rear”, 28 maja 2026.
Artykuł opisuje ukraińskie uderzenia dronowe 30-180 km za linią frontu przeciw składom amunicji, systemom obrony powietrznej i bazom polowym.
2. Reuters, „Ukraine steps up medium-range strikes on Russian forces”, 2026.
Do opisu uderzeń średniego zasięgu i izolacji rosyjskiego zaplecza.
3. Interia, „Wojna weszła w nową fazę. Ukraińcy są w tym mistrzami świata”, 2026.
Źródło publicystyczne do tezy o sprawności ukraińskiej armii i nowej fazie wojny.
4. Interia, „Financial Times: Ukraina na drodze do wygrania wojny”, 2026.
Źródło do części o wzroście ukraińskiej produkcji dronów.
5. Interia, „Nowa taktyka Ukrainy - drony wyposażone w pociski”, 2026.
Do opisu hybryd dronowo-rakietowych i adaptacji taktycznej.
6. Business Insider, „Russia is arming attack drones with new electronic defenses to fight off Ukrainian interceptors”, maj 2026.
Źródło do opisania wyścigu adaptacyjnego między rosyjskimi dronami uderzeniowymi a ukraińskimi dronami przechwytującymi.
III. Literatura do opracowania II
„Robotyzacja pola walki - ewakuacja, logistyka, rozpoznanie”
A. Źródła podstawowe
1. Defense News, „Ukraine to field 25,000 ground robots in push to replace soldiers for frontline logistics”, 24 kwietnia 2026.
Do części o masowym wdrażaniu robotów lądowych, logistyce ostatniego kilometra i ograniczaniu ryzyka dla żołnierzy.
2. BMJ Military Health, Halme, K., „Feasibility of evacuation from the front line using unmanned ground vehicles”, 2026.
Źródło specjalistyczne do rozdziału o ewakuacji rannych z wykorzystaniem UGV.
3. U.S. Army, „The Future of CASEVAC: Uncrewed Ground Vehicles on the Battlefield”, 2025.
Źródło do części o przyszłości ewakuacji rannych i zastosowaniu platform bezzałogowych.
4. Soares, N., Grilo, A., „ARGUS: A Framework for Risk-Aware Path Planning in Tactical UGV Operations”, 2025.
Do opisu planowania tras dla robotów lądowych w warunkach taktycznych.
5. „WarNav: An Autonomous Driving Benchmark for Segmentation of Navigable Zones in War Scenes”, 2025.
Do części o autonomicznej nawigacji robotów w terenie zniszczonym i wojennym.
6. IFRI, „Mapping the MilTech War: Eight Lessons from Ukraine’s Battlefield”, 2026.
Do osadzenia robotyzacji w szerszym obrazie wojny technologicznej.
B. Źródła uzupełniające
1. Interia, „Wojna na Ukrainie. Roboty zmieniają oblicze walk”, 2026.
Źródło publicystyczne do opisu robotów lądowych w działaniach frontowych.
2. Interia, „Linia frontu jak w ‘Terminatorze’. Tak wygląda współczesna wojna”, 2026.
Źródło do ilustracji robotyzacji i automatyzacji działań.
3. Interia Geekweek, „Ukraińcy ‘dopakowali’ swoje roboty Ratel. Teraz wypuszczają drony FPV”, 2026.
Do opisu łączenia robotów lądowych z dronami FPV.
4. Interia Geekweek, „Ukraina rozmieszcza silnie uzbrojone roboty naziemne ZmiyDroid 12.7”, 2026.
Źródło do opisu uzbrojonych platform lądowych.
1. Business Insider, „How an obscure EV tax accidentally cost Ukraine thousands of battle bots this year”, 2026.
Do części o barierach regulacyjnych, podatkowych i przemysłowych we wdrażaniu robotów.
IV. Literatura do opracowania III
„Model szkolenia rezerw osobowych na podstawie doświadczeń ukraińskich”
A. Źródła podstawowe
1. NATO / JATEC, materiały dotyczące identyfikacji i wdrażania lekcji z wojny rosyjsko-ukraińskiej.
Najważniejsze źródło do uzasadnienia, że lekcje z Ukrainy powinny być systemowo przekładane na szkolenie, doktrynę i praktykę.
2. CSIS, „Conflict in Focus: Lessons from Russia-Ukraine”, 2025.
Do uzasadnienia znaczenia odporności, innowacji i operacji wielodomenowych dla szkolenia rezerw.
3. NATO, Allied Joint Doctrine for Land Operations.
Do osadzenia szkolenia rezerw w doktrynie działań lądowych.
4. NATO, Allied Joint Doctrine for Intelligence, Surveillance and Reconnaissance.
Do części o rozpoznaniu, sensorach, dronach i przepływie informacji.
5. U.S. Army, FM / ATP dotyczące small unit tactics, camouflage, reconnaissance, survivability, mission command.
Do modułów: mały pododdział, rozproszenie, maskowanie, działanie pod obserwacją, dowodzenie zadaniowe.
6. Modern War Instituteat West Point, analizy dotyczące wojny na Ukrainie, dronów, logistyki, działań miejskich i taktyki małych pododdziałów.
7. British ArmyReview, artykuły o lekcjach z Ukrainy, maskowaniu, rozpoznaniu, artylerii i adaptacji taktycznej.
B. Źródła do odporności informacyjnej i cyber
1. NATO StratCom COE, opracowania dotyczące rosyjskiej dezinformacji i odporności informacyjnej.
2. EUvsDisinfo, baza rosyjskich narracji dezinformacyjnych.
3. CCDCOE, opracowania dotyczące cyberwojny i cyberodporności.
4. Kott, A., Dubynskyi, G., Paziuk, A., Galaitsi, S. E., Trump, B. D., Linkov, I., “Russian Cyber Onslaught was Blunted by Ukrainian Cyber Resilience, not Merely Security”, 2024.
Do rozróżnienia między samym cyberbezpieczeństwem a szerszą odpornością państwa.
5. Microsoft, „Digital Defense Report” oraz raporty dotyczące cyberobrony Ukrainy, 2022–2025.
Do opisania roli sektora prywatnego, chmury, infrastruktury cyfrowej i cyberodporności.
C. Źródła polskie do wdrożenia modelu szkolenia rezerw
1. Ministerstwo Obrony Narodowej RP, dokumenty dotyczące rozwoju Sił Zbrojnych RP, rezerw osobowych, modernizacji technicznej i współpracy z organizacjami proobronnymi.
2. Sztab Generalny Wojska Polskiego, materiały dotyczące transformacji SZ RP i interoperacyjności NATO.
3. Wojska Obrony Terytorialnej, materiały szkoleniowe, komunikaty i koncepcje dotyczące szkolenia, reagowania kryzysowego oraz współpracy lokalnej.
4. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, materiały dotyczące ochrony ludności, infrastruktury krytycznej i odporności państwa.
5. Akademia Sztuki Wojennej, publikacje dotyczące wojny rosyjsko-ukraińskiej, bezpieczeństwa państwa, rezerw osobowych i wojny informacyjnej.
6. Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia, publikacje dotyczące systemów bezzałogowych, amunicji, rozpoznania i technologii obronnych.
7. Wojskowy Instytut Techniki Pancernej i Samochodowej, materiały dotyczące pojazdów bezzałogowych, robotyzacji, logistyki i ewakuacji.
8. Sieć Badawcza Łukasiewicz, materiały dotyczące robotyki, sztucznej inteligencji, łączności i technologii podwójnego zastosowania.
9. Polskie politechniki i uczelnie techniczne, publikacje oraz projekty z zakresu dronów, robotyki, sztucznej inteligencji, elektroniki i cyberbezpieczeństwa.
V. Literatura do programu „Lekcje ukraińskiej sprawności wojskowej” - układ według zastosowania
1. Do tezy głównej: „Ukraina jako armia sprawna adaptacyjnie”
• NATO / JATEC - materiały o lekcjach z wojny.
• CSIS - „Conflict in Focus: Lessons from Russia-Ukraine”.
• IFRI - „Mapping the MilTech War”.
• RUSI - analizy wojny rosyjsko-ukraińskiej.
• Interia - „Wojna weszła w nową fazę. Ukraińcy są w tym mistrzami świata”.
• Reuters - materiały o ukraińskich uderzeniach dronowych na zaplecze rosyjskie.
2. Do części o dronach i kontrdronach
• NATO - materiały Counter-UAS.
• IFRI - „Mapping the MilTech War”.
• Wang, Liu, Song - „Counter-Unmanned Aircraft System(s)”.
• Chaari - analiza siły dronów i ograniczeń antydronów.
• Army Research Centre - „Drone Warfare in Ukraine”.
• Reuters - ukraińskie uderzenia średniego zasięgu.
• Business Insider - rosyjskie środki EW na dronach.
3. Do części o robotyzacji
• Defense News - „Ukraine to field 25,000 ground robots”.
• BMJ MilitaryHealth - ewakuacja przy użyciu UGV.
• U.S. Army - „The Future of CASEVAC”.
• Soares, Grilo - ARGUS.
• WarNav - autonomiczna nawigacja w scenach wojennych.
• Interia - materiały o robotach lądowych na Ukrainie.
4. Do części o szkoleniu rezerw
• NATO / JATEC.
• NATO Allied Joint Doctrine for Land Operations.
• NATO Allied Joint Doctrine for ISR.
• U.S. Army FM / ATP dotyczące małych pododdziałów i maskowania.
• Modern War Institute.
• British Army Review.
• WOT - materiały szkoleniowe.
• RCB - ochrona ludności i infrastruktury krytycznej.
• ASzWoj - polskie publikacje o wojnie i bezpieczeństwie.
5. Do części o odporności informacyjnej i cyber
• NATO StratCom COE.
• EUvsDisinfo.
• CCDCOE.
• Microsoft Digital Defense Report.
• Kott i in. - cyberodporność Ukrainy.
• Artykuły naukowe o propagandzie i narracjach w wojnie rosyjsko-ukraińskiej.
VI. Artykuły prasowe i publicystyczne - materiał uzupełniający
Te źródła są przydatne jako przykłady, ilustracje i aktualne obserwacje. Nie powinny jednak zastępować raportów NATO, CSIS, IFRI, RUSI, ISW i źródeł naukowych.
1. Interia
1. „Wojna weszła w nową fazę. Ukraińcy są w tym mistrzami świata”, 2026.
Artykuł wyjściowy do tezy o sprawności ukraińskiej armii.
2. „Financial Times: Ukraina na drodze do wygrania wojny”, 2026.
Materiał o wzroście produkcji dronów.
3. „Nowa taktyka Ukrainy - drony wyposażone w pociski”, 2026.
Materiał o innowacjachtaktycznych.
4. „Wojna na Ukrainie. Roboty zmieniają oblicze walk”, 2026.
Materiał o robotachlądowych.
5. „Linia frontu jak w ‘Terminatorze’. Tak wygląda współczesna wojna”, 2026.
Materiał publicystyczny o robotyzacji frontu.
6. „Rosja reaguje na ukraińskie ataki. Miliony dronów w produkcji”, 2026.
Do pokazania, że Rosja kopiuje ukraińskie rozwiązania i skaluje własny model dronowy.
2. Reuters
1. „On the ground with Ukraine’s drone forces targeting Russia’s battlefield rear”, 28 maja 2026.
Aktualny przykład użycia dronów do rażenia rosyjskiego zaplecza 30-180 km za frontem.
2. „Ukraine steps up medium-range strikes on Russian forces”, 2026.
Do opisu wzrostu znaczenia uderzeń średniego zasięgu.
3. Defense News
1. „Ukraine to field 25,000 ground robots in push to replace soldiers for frontline logistics”, 2026.
Do robotyzacji logistyki i ewakuacji.
4. Business Insider
1. „Western arms makers are lining up to test their weapons on Ukraine’s battlefields”, 2026.
Do części o Ukrainie jako realnym poligonie technologii.
2. „How an obscure EV tax accidentally cost Ukraine thousands of battle bots this year”, 2026.
Do opisu znaczenia regulacji dla produkcji robotów.
3. „Russia is arming attack drones with new electronic defenses to fight off Ukrainian interceptors”, 2026.
Do opisu adaptacji rosyjskich dronów i wyścigu środków przeciwdronowych.
5. The Guardian
1. „Ukraine war briefing: Shoot down drones yourself, Russia tells its banks”, 27 maja 2026.
Do pokazania, że ukraińskie ataki dronowe zmuszają rosyjskie instytucje cywilno-finansowe do organizowania własnej ochrony przed dronami.
6. The Times / The New Yorker
1. The Times, „Necessity has made Ukraine the master of innovative drone warfare”, 2026.
Materiał publicystyczny o ukraińskiej innowacyjności dronowej.
2. The Times, „186 days on the front line: the soldiers stuck in Ukraine’s kill zone”, 2026.
Do ilustracji pojęcia „strefy śmierci” tworzonej przez drony.
3. The New Yorker, „The Stunt Pilot Hunting Russian Drones”, 2026.
Do części o improwizowanych, mieszanych i cywilno-wojskowych sposobach zwalczania dronów.
